Właściwości towaru

Aby produkt pracy ludzkiej mógł być sprzedany, musi być użyteczny, tzn. musi zaspokajać potrzeby ludzkie. Zdolność towaru do zaspokajania potrzeb nazywamy jego wartością użytkową. Obojętne jest przy tym, jakie potrzeby produkt ma zaspokajać. Mogą to być potrzeby najbardziej elementarne, jak np. potrzeba zaspokajania głodu, czy też potrzeby najbardziej luksusowe, np. potrzeba noszenia brylantów.

Ważne jest natomiast to, aby produkt zaspokajał potrzeby nie jego wytwórcy, ale innych członków .społeczeństwa. Dlatego powiadamy, że towar ma społeczną wartość użytkową. Łatwo zauważyć, że właściwością, która różni towary między sobą, jest wartość użytkowa. Inną użyteczność ma samochód, inną mieszkanie, jeszcze inną odzież. Świat towarów jest zatem światem różnorodnych wartości użytkowych zaspokajających różnorodne potrzeby.

Przyjrzyjmy się teraz niezliczonym aktom wymiany, dokonywanym codziennie na rynku. Pomińmy na chwilę rolę, jaką spełnia w wymianie pieniądz. Okaże się wtedy, że towary wymieniane są na towary w różnych relacjach ilościowych. Na przykład maszyna do pisania wymieniona będzie na x par obuwia albo y kilogramów mąki, albo z motków wełny. Wprowadzenie pieniądza jako pośrednika wymiany nie zmieni rozumowania, albowiem sprzedając maszynę do pisania otrzymamy określoną sumę pieniędzy, za którą możemy zakupić wymienione ilości towarów. Ważny jest dla nas natomiast inny wniosek. Towar ma wartość wymienną. Wartość wymienna towaru oznacza relacje ilościowe, według których jest on wymieniany na inne towary.

Fakt, że jeden towar jest wymieniany na inne, oznacza, iż towar ten jest przyrównywany na rynku do innych. Towary są jednak wartościami użytkowymi. Na rynku zatem zachodzi przyrównywanie do siebie różnych wartości użytkowych: maszyn do pisania, obuwia, mąki, wełny itp. Przyrównywanie do siebie przedmiotów o różnej użyteczności jest możliwe tylko wtedy, gdy we wszystkich tych produktach tkwi coś wspólnego, jakiś wspólny mianownik. Tym czymś wspólnym tkwiącym w każdym towarze jest praca ludzka wydatkowana na jego wytworzenie. Przypomnijmy: towary są produktami pracy ludzkiej. Każdy towar zawiera zatem skrystalizowaną pracę, pracę minioną, wydatkowaną na jego wytworzenie. Pracę ludzką wydatkowaną na wytworzenie towaru nazywamy wartością towaru. Miarą wartości towaru jest społecznie niezbędny czas pracy, tzn. czas pracy potrzebny na wykonanie danego towaru w przeciętnych warunkach: z przeciętną intensywnością pracy, przy przeciętnych umiejętnościach wytwórczych, z zastosowaniem przeciętnych środków produkcji.
Teraz jesteśmy w stanie dokładniej wyjaśnić wartość wymienną towaru. Relacje, w jakich jeden towar wymieniany jest na inne, zależą od relacji między nakładami pracy potrzebnymi do ich wytworzenia. Wracając do naszego przykładu: jeśli nakład pracy potrzebny do wytworzenia maszyny do pisania jest dziesięciokrotnie większy od nakładu pracy koniecznego do wytworzenia pary obuwia, to wartość wymienna maszyny do pisania wyrażona w tych parach obuwia będzie się przedstawiać następująco:
1 maszyna do pisania = 10 par obuwia.

Towar zatem ma wartość użytkową i wartość, która określa jego wartość wymienną.

Pieniądz

W przytoczonym przykładzie wyraziliśmy wartość maszyny do pisania w parach obuwia. Ta wymiana na rynku maszyny do pisania na obuwie jest równoznaczna z potwierdzeniem faktu, że producent maszyny wydatkował cząstkę pracy społecznej, że rezultat jego pracy jest potrzebny innym członkom społeczeństwa. Więź produkcyjna zachodząca między wytwórcami w wyniku ukształtowanego podziału pracy ujawnia się tutaj za pośrednictwem wymiany. Wymiana towaru na towar występuje w początkowym okresie produkcji towarowej. Związane są z nią pewne ograniczenia. Nie stwarzają one jednak większych kłopotów, gdy wymiana odbywa się sporadycznie i przypadkowo. Przywódca plemienny posiadający skóry chce wymienić je na kukurydzę. Musi szukać takiego posiadacza kukurydzy, który nie tylko zaoferował ją na sprzedaż, ale w dodatku zgodziłby się przyjąć za nią skóry. Wymiana dojdzie do skutku tylko wtedy, gdy przypadek zetknie ze sobą dwóch kontrahentów oferujących na sprzedaż towary, na które każdy z nich zgłasza zapotrzebowanie. Wystarczy jednak, aby posiadacz skór zgłaszał zapotrzebowanie na łuk i strzały, a wymiana nie dojdzie do skutku, mimo że właściciel kukurydzy chętnie wymieniłby ją na skóry.

Ograniczenia, które towarzyszą bezpośredniej wymianie towaru na towar, nie mogą być tolerowane w warunkach rozwiniętej produkcji towarowej. Starożytny rzemieślnik może swobodnie zbywać swoje produkty na rynku ateńskim i zakupywać na tym rynku płody rolne, narzędzia i inne niezbędne wyroby. Sama potrzeba rozszerzenia wymiany wyłania jeden spośród wielu towarów, który zaczyna pełnić funkcję powszechnego ekwiwalentu. Za towar, który pełni funkcję powszechnego ekwiwalentu, można nabyć wszystkie inne towary. Towar, który w sposób trwały spełnia funkcję powszechnego ekwiwalentu, staje się pieniądzem. Rzemieślnik sprzedając swoje wyroby otrzymuje za nie określoną sumę pieniędzy, za które może nabyć każdy inny potrzebny towar.

Funkcję pieniądza, czyli powszechnego ekwiwalentu, pełniły różne przedmioty. Pieniądzem były muszle, bydło, płaty płótna, kruszce szlachetne, jak złoto czy srebro. Dodajmy, że pieniądz nie zawsze musi sam być towarem. Znane są wypadki, gdzie materiał pieniężny nie miał żadnej bądź prawie żadnej wartości.

Powiązane artykuły