Społeczny charakter produkcji i podziału

Produkcja i podział są procesami społecznymi. Trudno sobie wyobrazić sytuację, w której powszechne wytwarzanie dóbr byłoby dziełem wy-izolowanych producentów. Wypadki takie są odosobnione. Proces produkcji jest wynikiem współdziałania ludzi w ramach społeczeństwa. Indywidualny producent, zakład, przedsiębiorstwo nie są samowystarczalne, lecz specjalizują się w produkcji jednego produktu bądź ograniczonej liczby dóbr.

Wymaga to zaopatrywania się w wiele innych dóbr w innych jednostkach produkcyjnych. Współczesna wielka stalownia, która wytwarza stal w blokach, blachę walcowaną na gorąco i na zimno, sama musi się z kolei zaopatrywać u innych producentów w koks, złom, surówkę żelaza, energię elektryczną, materiały pomocnicze, paliwo itp. We współczesnym społeczeństwie sieć powiązań kooperacyjnych jest bardzo rozbudowana i nadal się pogłębia wraz ze wzrostem specjalizacji i podziału pracy. Za przepływem do stalowni środków niezbędnych do wytwarzania stali i wyrobów stalowych kryją się wysiłki producentów reprezentujących bardzo wiele specjalności i zawodów. Tak więc podział pracy, uznawany od chwili powstania ekonomii politycznej jako nauki za główny czynnik postępu gospodarczego, rodzi kooperację.

Podział pracy i kooperacja są elementarnymi przesłankami społecznego procesu wytwarzania. W rozwiniętym społeczeństwie nabywca bądź użytkownik danego dobra z reguły nie jest w stanie prześledzić długiej drogi tworzenia danego dobra i zidentyfikować wszystkich uczestników procesu wytwórczego, dzięki któremu produkt ten został wytworzony.

Proces podziału, o którym powiedzieliśmy, że jest łącznikiem między produkcją i konsumpcją, z istoty samej ma charakter społeczny. W podziale bowiem wytworzonych dóbr uczestniczą indywidualni członkowie społeczeństwa, grupy społeczne i całe społeczeństwa, tak jak to zachodzi w niektórych wypadkach konsumpcji zbiorowej.

Podkreślenie społecznego charakteru produkcji i podziału spełnia istotną rolę poznawczą. Wskazuje mianowicie, że w procesach produkcji i dystrybucji społeczeństwo ma do czynienia nie tylko z problemami technicznymi i technologicznymi. W tych ostatnich rozwiązane muszą być zagadnienia doboru materiałów niezbędnych do wytwarzania danego wyrobu, skompletowania i użytkowania narzędzi i urządzeń, kontroli procesów technologicznych, transportu, składowania itp. Jest to techniczna strona produkcji. W procesach produkcji i podziału bierze udział liczna grupa specjalistów: chemików, technologów, inżynierów itp. Istnieje jednak ważna i bardzo skomplikowana sfera produkcji i podziału, która nie może być badana i kontrolowana przez przedstawicieli dyscyplin technicznych. Jest to właśnie społeczna strona produkcji i podziału. Społeczne warunki i społeczne konsekwencje procesów produkcji i podziału są przedmiotem badania ekonomii politycznej. Zagadnieniem tym zajmiemy się obecnie.

Powiązane artykuły