Działalność gospodarcza

W krąg zainteresowań ekonomii politycznej wchodzi charakter działalności gospodarczej. Wynika to z kilku powodów. Przede wszystkim procesy gospodarcze zachodzące w każdym społeczeństwie są rezultatem działalności ludzi. Działalność gospodarcza człowieka jest działalnością świadomą.

Producent, wytwórca, wyznacza cel swojej działalności oraz dobiera środki konieczne do realizacji tego celu. Otóż, wybór celów, jak i środków ich realizacji zależy od sposobu produkcji, w jakim przebiega działalność gospodarcza.

Człowiek podejmuje działalność gospodarczą zawsze w warunkach określonych przez istniejący stan wiedzy i doświadczenia produkcyjnego, przez zasób środków produkcji i techniczne metody ich produkcyjnego wykorzystania. Istniejące stosunki produkcji, a zwłaszcza stosunki własności wyznaczają motywy skłaniające ludzi do podejmowania działalności gospodarczej, określają cele tej działalności i środki ich realizacji. Zachodzą istotne różnice w charakterze działalności gospodarczej w majątku feudalnym, przedsiębiorstwie kapitalistycznym i przedsiębiorstwie socjalistycznym. Ekonomia polityczna, badając społeczne prawa gospodarowania, musi się tym samym zajmować charakterem działalności gospodarczej ludzi, w wyniku której kształtują się prawa ekonomiczne.

We wcześniejszych formacjach społeczno-gospodarczych (wspólnota pierwotna, niewolnictwo, feudalizm) dominowała gospodarka naturalna, a więc gospodarka zamknięta, posiadająca tylko sporadyczne kontakty z rynkiem albo nie mająca ich wcale. Cechą charakterystyczną gospodarki naturalnej było na¬stawienie na bezpośrednie zaspokajanie potrzeb (członków wspólnoty pierwotnej, właściciela latyfundium niewolniczego czy folwarku feudalnego). W ramach gospodarki naturalnej działalność gospodarcza nabiera charakteru działalności zwyczajowo-tradycyjnej. Cele działalności gospodarczej wyznaczone są przez liczne potrzeby, które z kolei zależą od panujących zwyczajów i tradycji przekazywanych z pokolenia na pokolenie. W ten sposób dokonuje się dobór środków niezbędnych do realizacji celu. W gospodarce naturalnej zatem istnieje bezpośrednie powiązanie potrzeb z działalnością gospodarczą.

Bezpośrednie powiązanie potrzeb z działalnością gospodarczą zanika w miarę zastępowania gospodarki naturalne] przez produkcję towarową. Produkcja ta charakteryzuje się wytwarzaniem dóbr przeznaczonych na sprzedaż, a więc także wymianą towarów, powiązaniem poszczególnych gospodarstw z rynkiem, a w dalszym swoim rozwoju rozwiniętymi stosunkami pieniężnymi. Produkcja towarowa osiąga szczyt swojego rozwoju w gospodarce kapitalistycznej, a przedsiębiorstwo kapitalistyczne odgrywa decydującą rolę w procesie racjonalizacji działalności gospodarczej.

Rozwinięte stosunki towarowo-pieniężne, w których orbitę działania dostają się gospodarstwa chłopskie, zakłady rzemieślnicze i wreszcie przedsiębiorstwa kapitalistyczne, wyłaniają jeden pod¬stawowy cel działalności gospodarczej, a mianowicie osiągnięcie jak największego dochodu pieniężnego. Od realizacji tego celu zależy możliwość zaspokojenia wielorakich potrzeb chłopa, rzemieślnika i przedsiębiorcy kapitalistycznego. Jest charakterystyczne, że nowy cel działalności’ gospodarczej jest wymierny, można go przedstawić w postaci określonej sumy pieniędzy. Wymierne są również środki, które trzeba użyć do osiągnięcia określonego do¬chodu pieniężnego. Środkami tymi będą nakłady poniesione na wytworzenie danych dóbr w przedsiębiorstwie kapitalistycznym, czyli koszty. Wymierność zarówno celu, jak i środków jego realizacji, umożliwia ilościowe porównanie obu kategorii. W przedsiębiorstwie kapitalistycznym porównanie dochodu pieniężnego z kosztami rodzi nową kategorię ekonomiczną zysk. Zysk staje się podstawowym celem działalności gospodarczej.

Powiązane artykuły