Definicje i pojęcia ekonomii politycznej: Potrzeby

„Ekonomia polityczna jest nauką o społecznych prawach rządzących produkcją i podziałem materialnych środków zaspokojenia potrzeb ludzkich”. Powyższa definicja ekonomii politycznej, sformułowana przez wielkiego polskiego ekonomistę Oskara Langego, jako konkretyzacja definicji Marksa, zawiera szereg pojęć wymagających bliższego wyjaśnienia.

Jednostka ludzka żyjąca w społeczeństwie musi zaspokajać wiele różnych potrzeb. Pewne potrzeby wiążą się z funkcjonowaniem organizmu ludzkiego, jak potrzeba spożywania żywności, posiadania mieszkania, odzieży. Są to potrzeby biologiczne. Inne znowu zależą od kultury danego społeczeństwa, jak potrzeba uczestniczenia w obrzędach religijnych, potrzeba rozrywki, potrzeba zdobywania pozycji w społeczeństwie, potrzeba zaspokajania wrażeń artystycznych itp.

Pewne potrzeby, jak np. zaspokajanie głodu czy noszenie odzieży, wiążą się z funkcjonowaniem jednostki ludzkiej. Są to potrzeby indywidualne. Inne, jak np. potrzeba rozrywki, potrzeba zapewnienia bezpieczeństwa, wynikają ze współżycia ludzi. Są to potrzeby zbiorowe.

Wreszcie wyróżniamy potrzeby podstawowe i wyższego rzędu. Pierwsze to głównie potrzeby biologiczne. Potrzeby wyższego rzędu wiążemy na ogół z rozwojem osobowości człowieka. Są to np. potrzeby kulturalne. Zakres potrzeb podstawowych i wyższego rzędu zmienia się wraz z rozwojem społeczeństwa. Wczorajsze potrzeby wyższego rzędu stają się dzisiaj potrzebami podstawowymi.

Siły wytwórcze

Proces produkcji dóbr materialnych przebiega na określonym poziomie sił wytwórczych. Na siły wytwórcze społeczeństwa składają się:

  1. człowiek jako wytwórca dóbr materialnych ze swoją wiedzą i doświadczeniem produkcyjnym,
  2. środki produkcji, w szczególności narzędzia pracy,
  3. techniczne metody produkcyjnego wykorzystania środków produkcji.

Siły wytwórcze wyrażają potencjał produkcyjny społeczeństwa.

Siły wytwórcze decydują o poziomie społecznej wydajności pracy, a więc wyznaczają stosunek między nakładami pracy a ilością wytworzonych produktów. Wydajność ta może być niska, jak w wypadku rozwijających się krajów Afryki, Ameryki Południowej i Azji, bądź wysoka, jak np. w krajach europejskich posiadających rozwinięte siły wytwórcze. Najczęściej poziom sił wytwórczych decyduje o miejscu, jakie dany kraj zajmuje w światowym systemie gospodarczym.

Wyróżniamy rzeczowe i ludzkie siły wytwórcze. Do pierwszych należą środki produkcji i techniczne metody produkcji, do drugich — umiejętności produkcyjne ludzi. Ostatnio w dobie rewolucji naukowo-technicznej siły wytwórcze pozostają pod bezpośrednim wpływem badań naukowych. Postępy nauki, w niespotykanym dotąd zakresie, powiększają wiedzę i doświadczenie produkcyjne ludzi, umożliwiają szybkie doskonalenie środków produkcji i technicznych metod ich zastosowania. Efekty badań naukowych ucieleśnione w trzech wymienionych składnikach sił wytwórczych stają się elementami społecznych sił wytwórczych.

Powiązane artykuły